Amerika’da kira sözleşmesi imzalamak çoğu zaman heyecanlı bir başlangıçtır. Ama sözleşmeyi okumadan imzalayan, depozitosunu belgelemeyen ya da sorunları sözlü olarak bildiren kiracılar sonradan zor durumda kalabiliyor. Haklarınızı bilmek, ev sahibiyle ilişkinizi de kolaylaştırır.
Virginia, Maryland ve Washington DC’nin kiracı hukuku birbirinden farklıdır. Bu yazıda üç bölgede de işinize yarayacak genel ilkeleri ve sık yapılan hataları topladık. Ayrıntılar için her bölgenin resmi kaynaklarına bakmanızı öneririz.
Sözleşmeyi imzalamadan önce
Başvuru aşamasında dikkat edin. Ev ararken sahte ilanlara karşı dikkatli olun. Evi görmeden para göndermeyin. İlanı veren kişinin gerçekten evin sahibi ya da yetkili yöneticisi olduğunu doğrulayın. Başvuru ücreti ve kredi ya da geçmiş kontrolü için ne kadar ödeyeceğinizi önceden sorun ve makbuz isteyin. Nakit ödemelerde mutlaka yazılı belge alın.
Kira sözleşmesini (lease) baştan sona okuyun. Kira bedeli, süre, geç ödeme ücreti, evcil hayvan kuralları, alt kiracı (sublease) izni ve sözleşmeyi erken bitirme şartlarına dikkat edin. Anlamadığınız ifadeleri imzadan önce sorun. Sözlü verilen vaatlerin yazıya geçirilmesini isteyin. Dil engeli varsa güvendiğiniz biriyle ya da bir uzmanla birlikte inceleyin.
Binada kimin hangi masrafı ödediğini (su, çöp, otopark, internet) ve kirayı hangi yöntemle ödeyeceğinizi de netleştirin. Bunlar küçük görünse de aylık bütçenizi doğrudan etkiler.
Güvence bedeli (security deposit)
Güvence bedeli konusunda kurallar bölgeye göre değişir. Genel olarak Virginia ve Maryland’de bu bedelin üst sınırı yaklaşık iki aylık kira, DC’de ise bir aylık kira düzeyindedir. Taşındıktan sonra bedelin iadesi için de kanuni bir süre vardır. Bu süre bu üç bölgede genellikle 45 gündür. Yine de kurallar değişebilir ve istisnalar bulunur. Sözleşmenize ve güncel mevzuata mutlaka bakın.
Taşınırken evin durumunu ev sahibiyle birlikte kontrol edin. Her odanın tarihli fotoğraflarını ve videosunu çekin, varsa hasarları yazılı olarak bildirin. Çıkarken de aynı şekilde belgeleyin. Bu kayıtlar, haksız kesintilere karşı en güçlü kanıtınızdır.
Kesintiler konusunda genel bir ilke vardır: Olağan yıpranma ile gerçek hasar aynı şey değildir. Kesinti yapılırsa kalemlerin açık ve yazılı olmasını isteyin. Ayrıntılar bölgeye göre değişir.
Evin yaşanabilir olması ve tamirat
Ev sahipleri, evi yaşanabilir durumda tutmakla yükümlüdür. Isıtma, su, çatı kaçağı, fare ya da böcek gibi ciddi sorunlarda ev sahibine yazılı bildirim yapın. E-posta ya da mektup kullanın, tarihleri saklayın. Bildirimlerinizde sorunu kısa ve net anlatın, ne zaman fark ettiğinizi yazın ve fotoğraf ekleyin. Sorunlar çözülmezse bölgenizdeki konut ya da bina denetim birimlerine başvurabilirsiniz. Kendi başınıza tamirat yaptırıp masrafı kirasından düşmeden önce mutlaka yerel kuralları kontrol edin. Bu konuda yanlış adım, sizi ödeme sorununa sokabilir.
Yazışmalarınızı düzenli tutun. Ev sahibiyle yaptığınız her önemli konuşmayı yazılı hale getirin. Telefonda konuştuysanız, konuştuklarınızı e-posta ile teyit edin. Kira ödemelerinin dekontlarını, sözleşmenin kopyasını, bildirimleri ve fotoğrafları tek bir klasörde saklayın. Anlaşmazlık çıkarsa elinizdeki belge, sözlü anlatımdan çok daha güçlüdür.
Kira artışı, bildirim ve eve girme. Kira artışı ve sözleşmeyi sonlandırma için yazılı bildirim şartları bölgeye ve sözleşmeye göre değişir. DC’de bazı binalar kira kontrolüne tabi olabilir. Ev sahibinin eve girmesi için de genellikle önceden haber vermesi gerekir. Kira artışı bildirimi aldığınızda sözleşmenizdeki hükümlere ve bölgenizin kurallarına bakın. Artışın uygun olup olmadığını anlamadıysanız resmi kurumlardan ya da hukuki yardım kuruluşlarından bilgi isteyin.
Tahliye sadece mahkeme yoluyla olur
Ev sahibi sizi kendi başına çıkaramaz. Kilidi değiştirmek, eşyalarınızı dışarı atmak ya da elektrik ve suyu kesmek, yasal tahliye süreci yerine geçmez. Tahliye için mahkeme süreci gerekir. Bir tahliye bildirimi ya da mahkeme çağrısı alırsanız görmezden gelmeyin. Duruşma tarihini kaçırmak, haklarınızı ciddi şekilde kaybettirebilir. Hemen yardım isteyin.
Mahkemeden gelen bir belgede yazan tarihleri takviminize hemen işleyin. Yardım isteyecekseniz mümkün olan en erken zamanda başvurun, çünkü bekleme süreleri olabilir.
Sözleşmeyi bitirirken. Taşınmadan önce sözleşmedeki bildirim süresine uyun ve çıkış niyetinizi yazılı olarak iletin. Evi temiz ve sözleşmeye uygun şekilde teslim edin. Anahtarları teslim ettiğinize dair kayıt tutun. Güvence bedelinin size ulaşabilmesi için ev sahibine yeni adresinizi yazılı olarak verin. Çıkış sırasında evin durumunu yeniden fotoğraflayın.
Kiracı olarak yalnızca haklarınız değil, sorumluluklarınız da var. Kirayı zamanında ödemek, evi özenle kullanmak, komşulara saygılı davranmak ve sözleşme şartlarına uymak olası anlaşmazlıkların çoğunu baştan önler. Bir sorun çıktığında sakin kalın, yazılı iletişim kurun ve çözüm için makul bir süre tanıyın. Ev sahibiyle iyi bir ilişki sürdürmek, ileride referans ve güvence bedeli süreçlerinde de işinize yarar.
Nereden yardım alabilirsiniz?
- DC’de Office of the Tenant Advocate kiracılara bilgi sunar.
- Maryland’de People’s Law Library kiracı hakları hakkında açıklayıcı rehberler içerir.
- Virginia’da bölgenizdeki hukuki yardım kuruluşları ve yerel yönetimlerin kiracı destek hatları başvurulabilecek yerlerdir.
- Ayrımcılık yaşadığınızı düşünüyorsanız fair housing (adil konut) kurumlarına başvurabilirsiniz.
Türkçe bilmeyen kurumlarda tercüman talep edebilir ya da güvendiğiniz bir kişiyle birlikte gidebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Sözleşmeyi okumadan ya da tam anlamadan imzalamak.
- Taşınma günü evin fotoğraflarını çekmemek.
- Sorunları sadece sözlü olarak bildirmek.
- Kirayı geciktirip durumu yazılı olarak açıklamamak.
- Nakit ödeme yapıp makbuz almamak.
- Erken ayrılma şartlarını bilmeden sözleşmeyi bırakmak.
- Tahliye bildirimini görmezden gelmek.
Kira ile ilgili yaşadığınız bir deneyim varsa ve başkalarının aynı hataya düşmemesini istiyorsanız DMV Talks’ta hikâyenizi paylaşın.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali, tıbbi ya da resmi tavsiye değildir. Kurallar ve uygulamalar zamanla değişebilir. Karar vermeden önce mutlaka resmi kaynakları ve uzmanları kontrol edin.
